W 2025 roku zrealizowaliśmy roczny projekt Przeprowadzenie działań edukacyjnych, badawczo-rozwojowych oraz działań szkoleniowo-doradczych w obszarze zielonej i energetycznej transformacji. W jego czasie wspieraliśmy wiedzą i dobrymi praktykami samorządy gmin do 200 tys. mieszkańców z całej Polski. Realizowaliśmy go w partnerstwie z Fundacją Stocznia.
Co chcieliśmy osiągnąć?
Już dziś skutki zmiany klimatu są odczuwane lokalnie: coraz bardziej gwałtowne zjawiska atmosferyczne, takie jak huraganowe wiatry, intensywne opady, którym towarzyszą powodzie błyskawiczne, fale upałów i długie okresy bez deszczu odbijają się bardzo na działalności rolniczej. Nie ma wątpliwości, że znaleźliśmy się w sytuacji wymagającej szybkich i stanowczych działań mitygacyjnych (redukujących emisję CO2 do atmosfery) i adaptacyjnych (pozwalających na przystosowanie się do nowych warunków życia). Muszą być one podejmowane na każdym poziomie, również lokalnym. Swoją rolę muszą odegrać włodarze i urzędnicy odpowiadający za planowanie przestrzenne, rozwój infrastruktury, zarządzanie zasobami takimi jak woda i energia, ale też osoby aktywne społecznie, domagając się szybszych działań i wspierając wysiłki samorządowców. Bez wątpienia samorządowcy i społecznicy są lokalnymi liderami o istotnym potencjale wprowadzania zmiany społecznej – zrównoważonego, odpowiedzialnego klimatycznie rozwoju na poziomie lokalnym. Jednak by działać potrzebują wiedzy i inspiracji, jak i co robić – a tego wciąż jest za mało.
Celem projektu był rozwój umiejętności potrzebnych do transformacji ekologicznej całych społeczności małych i średnich gmin (do 200 tys. mieszkańców). Projekt kierowaliśmy do:
- osób pracujących w urzędach i jednostkach organizacyjnych gmin,
- specjalistów branżowych, osób pracujących w LGD, stowarzyszeniach samorządów i innych instytucjach z otoczenia samorządów,
- mieszkanek i mieszkańców gmin.
Dobre praktyki zielonej transformacji – inspiracja z sześciu samorządów zaangażowanych w projekt
Samorządy coraz częściej stają przed wyborem: reagować na skutki zmiany klimatu doraźnie, czy zacząć działać strategicznie. Zielona transformacja pozwala obniżać koszty funkcjonowania, poprawia komfort życia mieszkańców i ułatwia zdobywanie środków zewnętrznych na inwestycje. Gminy, które dopiero zaczynają tę drogę, mogą skorzystać z doświadczeń innych. Zebraliśmy je w postaci konkretnych praktyk.
W 2025 roku wsparliśmy sześć samorządów: Cieszyn, Drzewicę, Rybnik, Nową Sól, Redę i Zieloną Górę, które wybraliśmy w procesie rekrutacji (więcej informacji znajdziesz tutaj). W każdej z gmin przeprowadziliśmy diagnozę (patrz podsumowanie warsztatów diagnostycznych), obejmującą ocenę aktualnych polityk gminnych, potrzeby kompetencyjne pracowników urzędu, odpowiadających za wdrażanie działań przyspieszających transformację ekologiczną. W kolejnym kroku określiliśmy dla każdej z gmin cele szczegółowe oraz zadania, jakie gmina chce zrealizować w krótkim (jeszcze w trakcie trwania projektu) i długim okresie (wykraczające poza okres realizacji projektu). Przygotowaliśmy indywidualne plany wsparcia, obejmujące szkolenia i doradztwo dopasowane do ich potrzeb i konkretnych wyzwań. Wspólnie z urzędnikami i lokalnymi partnerami wypracowaliśmy praktyczne rozwiązania, które skutkować będą lepszym planowaniem strategicznym, zwiększeniem liczby zielonych inwestycji i lepszą współpracą międzysektorową.
Zebraliśmy te doświadczenia w postaci studiów przypadków i przykładów dobrych praktyk. Mamy nadzieję, że staną się inspiracją dla kolejnych gmin — jako katalog realnych działań, od których można zacząć własną zieloną transformację. W ramach naszego cyklu opisaliśmy następujące dobre praktyki:
Obliczanie śladu węglowego gminy | Dobra praktyka z Redy – przeczytaj tutaj;
Strategia rozwoju | Dobra praktyka z Rybnika – zainspiruj się tutaj;
Optymalizacja kosztów energetycznych | Dobra praktyka z Nowej Soli – dowiedz się więcej;
Standardy zielonych inwestycji | Dobra praktyka z Cieszyna – przeczytaj tutaj;
Zarządzanie wodą opadową i zielenią | Dobra praktyka z Zielonej Góry – dowiedz się więcej;
Skuteczne procesy konsultacyjne | Dobra praktyka z Drzewicy – zainspiruj się!
Szkolenia i doradztwo
Tematyka szkoleń i doradztwa obejmowała m.in.:
- poprawę efektywności energetycznej budynków, w tym prowadzenia inwestycji zgodnie z zasadą DNSH,
- rozwój społeczności energetycznych,
- redukcję śladu węglowego gminy,
- zwiększenie kompetencji w zakresie permittingu, czyli procedur wydawania pozwoleń na wdrażanie odnawialnych źródeł energii i sieci dystrybucyjnych,
- zarządzanie wodami opadowymi,
- zarządzanie zielenią w mieście.
Wsparcie przyjęło zróżnicowaną formę w zależności od potrzeb gminy, np. szkolenia podstawowe online i stacjonarne dla wszystkich pracowników, specjalistyczne warsztaty branżowe dla określonej grupy osób odpowiedzialnych za planowanie i wdrażanie danej polityki, doradztwo eksperckie w formule spotkań indywidualnych online i na żywo, prowadzenie spotkań/warsztatów z kluczowymi interesariuszami. Skuteczne przeprowadzenie zielonej transformacji wymaga współpracy osób pracujących w różnych wydziałach i jednostkach, dlatego ważnym elementem wsparcia było umożliwienie dyskusji i pracy merytorycznej pomiędzy osobami często działającymi osobno (działanie projektowe zamiast silosowego).
Narady obywatelskie
Jedną z kluczowych kompetencji koniecznych do przeprowadzenia transformacji ekologicznej jest umiejętność włączenia społeczności lokalnej w proces podejmowania decyzji. Dlatego też elementem wsparcia gmin była pomoc w organizacji narady obywatelskiej dotyczącej jednego z ww. zagadnień, kluczowego dla każdej z gmin i wybranego w porozumieniu z gminami partnerskimi. Narada obywatelska to otwarte spotkanie, dotyczące spraw publicznych ważnych dla danej społeczności, służące wspólnemu planowaniu działań, wypracowaniu rekomendacji.
Aby przygotować gminy partnerskie do organizacji narady, Fundacja Stocznia odpowiedzialna za to zadanie, najpierw zorganizowała dla nich szkolenie, dostarczając wskazówek organizacyjnych i logistycznych oraz zapewniając wszystkie niezbędne materiały (ramowe scenariusze narad itp.). Na etapie przygotowań do narady aktywnie je wspierała poprzez zdalne konsultacje indywidualne i/lub grupowe.
Otwarty program szkoleniowy
Od maja 2025 r. uruchomiliśmy otwarty program szkoleniowy dla specjalistów i urzędników z samorządów do 200 tys. mieszkańców.
Co znalazło się w tym programie?
E-learning (6 maja – 15 czerwca 2025 r.)
Program rozpoczął się od moderowanego kursu online, obejmującego następujące tematy:
- wprowadzenie do zagadnień adaptacji i mitygacji zmiany klimatu;
- obliczanie śladu węglowego gminy,
- zakładanie spółdzielni energetycznych oraz permitting,
- modernizacja energetyczna budynków ze szczególnym uwzględnieniem zasady DNSH w inwestycjach gminnych,
- dialog i angażowanie społeczności lokalnej w transformację ekologiczną.
Szkolenia stacjonarne
Uczestników szkolenia online zaprosiliśmy do udziału w jednym z czterech 3-dniowych szkoleń stacjonarnych z zakresu:
- obliczania śladu węglowego gminy,
- zakładania spółdzielni energetycznych oraz permittingu,
- modernizacji energetycznej budynków ze szczególnym uwzględnieniem zasady DNSH w inwestycjach gminnych,
- dialogu i angażowania społeczności lokalnej w transformację ekologiczną.
Szkolenia zrealizowaliśmy od maja do października 2025 r. Więcej informacji znajdziesz na stronie programu.
Konferencja „Dobre praktyki zielonej transformacji” 18-19 listopada, Warszawa
Dobre praktyki zebrane w trakcie przygotowywania programu szkoleniowego oraz wypracowane przez gminy wspierane w transformacji ekologicznej upowszechniliśmy podczas konferencji podsumowującej projekt. Na konferencję zaprosiliśmy przedstawicieli samorządów i ich otoczenia (specjaliści branżowi, LGD, związki i stowarzyszenia gminne itp.).
Podstawowym celem konferencji było zwiększenie wiedzy na temat działań, które już są i/lub mogą być podejmowane na poziomie samorządowym na rzecz redukcji uwalniania gazów cieplarnianych, wdrażania odnawialnych źródeł energii i zwiększenia efektywności energetycznej czy walki z ubóstwem energetycznym. Drugim celem wydarzenia było otwarcie na dialog i współpracę ze społecznością lokalną przedstawicieli sektora samorządowego w kontekście podejmowania działań na rzecz transformacji ekologicznej.
Dwudniową konferencję zrealizowaliśmy 18-19 listopada 2025 r. Udział w konferencji był bezpłatny.
Wydarzenie miało charakter interaktywny, w programie znalazły się między innymi panele dyskusyjne, World Cafe, równolegle organizowane warsztaty, wizyty studyjne i sesje sieciujące dla osób chcących nawiązać nowe kontakty.
Przeczytaj relację i obejrzyj nagrania z konferencji 18 listopada!
Działania projektu realizują zadanie publiczne Przeprowadzenie działań edukacyjnych, badawczo-rozwojowych oraz działań szkoleniowo-doradczych w obszarze zielonej i energetycznej transformacji, realizowane w ramach Inwestycji G1.1.4 Krajowego Planu Odbudowy (wskaźnik G9G), realizowanego na zlecenie Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej.
Zdjęcie w nagłówku: Cornell Frühauf z Pixabay
